İşletmelerde Teknik Kontrol ve Mühendislik Hizmetleri: Hangi Kontrol Ne Zaman Yapılır?
Fabrika, depo, lojistik merkezi ve üretim tesislerinde “teknik kontrol” denildiğinde tek bir hizmetten söz edilmez. Vinç ve basınçlı kapların periyodik kontrolünden elektrik tesisatına, iş hijyeni ölçümlerinden tahribatsız muayeneye, raf sistemlerinden enerji verimliliği ve karbon ayak izi çalışmalarına kadar farklı teknik süreçler bulunur. Sağlıklı bir işletme planı, bütün hizmetleri aynı tarihe koymak yerine her kontrolü kendi mevzuatı, teknik standardı, risk kaynağı ve saha ihtiyacına göre yönetmelidir.
Birçok işletmede teknik kontroller yıl sonuna yaklaşınca aynı Excel dosyasından takip edilmeye başlanır.
“Vinçler yapıldı mı?”, “topraklama ölçümü ne zamandı?”, “ortam ölçümleri geçen yıl yapılmış mıydı?”, “raflara kim baktı?”, “tank için ultrasonik ölçüm gerekir mi?” gibi sorular farklı departmanlar arasında dolaşır.
Buradaki temel problem çoğu zaman kontrolün hiç yapılmamış olması değil, birbirinden farklı teknik hizmetlerin tek başlık altında değerlendirilmesidir.
Bu nedenle işletmeler için iyi hazırlanmış bir teknik kontrol takvimi, yalnızca “Ocak – vinç / Şubat – elektrik / Mart – ortam ölçümü” şeklinde tarihlerden oluşmamalıdır.
Önce hangi kontrolün hangi ihtiyaca cevap verdiği belirlenmelidir.
Teknik Kontrol ile Periyodik Kontrol Aynı Şey mi?
Teknik kontrol, işletmedeki farklı mühendislik ölçüm, muayene, test, analiz ve değerlendirme çalışmalarını kapsayan daha geniş bir ifadedir.
Periyodik kontrol ise özellikle ilgili mevzuat kapsamında belirli iş ekipmanlarının, belirtilen süre ve yöntemlerle yetkili kişiler tarafından kontrol edilmesi sürecidir.
Örneğin:
- Forklift periyodik kontrolü bir iş ekipmanı periyodik kontrolüdür.
- Elektrik tesisatı kontrolü teknik bir periyodik kontrol çalışmasıdır.
- Kaynak dikişine uygulanan ultrasonik muayene bir NDT çalışmasıdır.
- Çalışanın kişisel gürültü maruziyeti ölçümü bir iş hijyeni ölçümüdür.
- Raf sisteminin statik hesapla kapasitesinin değerlendirilmesi mühendislik analizidir.
- Kurumsal karbon ayak izi hesabı sera gazı envanteri çalışmasıdır.
Bu ayrımı yapmak, işletmenin yanlış hizmeti yanlış amaçla kullanmasını önler.
İşletmelerde Hangi Teknik Kontroller Yapılır?
İş Ekipmanları Periyodik Kontrolleri
Vinç, forklift, platform, basınçlı kap, kazan, tezgâh, tesisat ve yönetmelik kapsamındaki diğer iş ekipmanlarının güvenli kullanım durumunun değerlendirilmesidir.
Elektriksel Kontroller
Elektrik tesisatı, topraklama, yıldırımdan korunma ve ilgili elektriksel sistemlerin teknik ölçüm ve kontrollerini kapsar.
İş Hijyeni Ölçümleri
Gürültü, toz, titreşim, kimyasal maruziyet, VOC, termal şartlar ve aydınlatma gibi çalışan maruziyetlerinin değerlendirilmesini kapsar.
Tahribatsız Muayene
Ultrasonik, radyografik, penetrant, manyetik parçacık ve görsel muayene gibi yöntemlerle malzeme ve kaynakların zarar verilmeden incelenmesidir.
Raf ve Yapısal Değerlendirmeler
Endüstriyel raf sistemlerinin mevcut fiziksel durumu, kullanım güvenliği ve gerekli durumlarda taşıma kapasitesinin mühendislik analiziyle değerlendirilmesidir.
Enerji ve Sürdürülebilirlik Çalışmaları
Enerji verimliliği ölçümleri, tüketim analizi ve kurumsal karbon ayak izi gibi çalışmalarla işletmenin enerji ve emisyon performansı değerlendirilir.
Hangi Kontrol Ne Zaman Yapılır?
Aşağıdaki tablo işletmeler için teknik kontrol planlamasında kullanılabilecek genel bir karar haritasıdır.
| Kontrol / Hizmet | Ne Zaman Gündeme Gelir? | Planlama Mantığı | Temel Amaç |
|---|---|---|---|
| İş ekipmanı periyodik kontrolü | EK-III kapsamındaki ekipmanlarda mevzuatta belirtilen kontrol dönemlerinde | Periyodik | Ekipmanın güvenli kullanım durumunu değerlendirmek |
| Kurulum / yer değişikliği sonrası kontrol | Güvenliği kurulum ve montaj şartlarına bağlı ekipmanın ilk kullanımı, önemli bakım-onarım veya yer değişikliği sonrasında | Olay Bazlı | Yeni şartlarda güvenli kurulumu doğrulamak |
| Elektrik tesisatı kontrolü | İlgili standartlarda aksi belirtilmediği sürece genel olarak yıllık periyodik kontrol yaklaşımıyla | Periyodik | Elektriksel güvenliği değerlendirmek |
| Topraklama kontrolü | Elektrik tesisatı ve ekipman yapısına göre ilgili mevzuat ve teknik standartlarda belirtilen dönemlerde | Periyodik | Koruma ve topraklama sisteminin durumunu değerlendirmek |
| İş hijyeni ölçümleri | Risk değerlendirmesi gerektirdiğinde, proses veya maruziyet değiştiğinde ve kontrol tedbirlerinin etkinliği değerlendirileceğinde | Risk Bazlı | Çalışan maruziyetini ölçmek |
| Ultrasonik / diğer NDT muayeneleri | İlgili ürün standardı, proje, teknik şartname, bakım bulgusu veya kontrol sonucu gerektirdiğinde | Teknik İhtiyaç | Malzeme veya kaynak içindeki süreksizlikleri değerlendirmek |
| Raf periyodik kontrolü | Raf sisteminin kullanım şartları, ilgili mevzuat ve teknik standartlar doğrultusunda planlanan dönemlerde | Periyodik | Sahadaki mevcut hasar ve güvenli kullanım durumunu değerlendirmek |
| Raf statik analizi | Taşıma kapasitesinin doğrulanması, sistem değişikliği veya teknik ihtiyaç oluşması halinde | Mühendislik İhtiyacı | Taşıyıcı sistem kapasitesini hesaplamak |
| Enerji verimliliği ölçümleri | Enerji tüketimi analiz edileceğinde, yüksek tüketim veya performans kaybı görüldüğünde | Performans Bazlı | Enerji kaybı ve iyileştirme alanlarını bulmak |
| Karbon ayak izi hesabı | Kurumsal sera gazı envanteri ve yıllık performans takibi yapılmak istendiğinde | Raporlama Bazlı | Kurumsal sera gazı emisyonlarını CO₂e olarak belirlemek |
Periyodik Kontrole Tabi İş Ekipmanları Nasıl Belirlenir?
23 Aralık 2025 tarihli güncel düzenleme sonrasında iş ekipmanlarının periyodik kontrol kapsamının belirlenmesinde İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliğinin EK-III tabloları temel referanslardan biridir.
İşletmenin ilk yapması gereken, bütün ekipmanlarını kontrol firmasına göndermek değil; doğru bir ekipman envanteri oluşturmaktır.
Envanterde en azından:
- Ekipman adı
- Marka ve model
- Seri numarası
- Kapasite
- Bulunduğu bölüm
- İşletme içi ekipman kodu
- Son kontrol tarihi
- Mevcut kullanım durumu
gibi bilgiler bulunmalıdır.
Daha sonra ekipmanın EK-III içerisindeki hangi teknik gruba girdiği değerlendirilir.
Güncel mevzuat tarafındaki değişiklikleri ayrıca 2026 periyodik kontrol yönetmeliği rehberinde ayrıntılı olarak ele aldık.
Kaldırma ve İletme Ekipmanları Ne Zaman Kontrol Edilir?
Vinç, forklift, transpalet, caraskal, kaldırma platformu ve benzeri kaldırma-iletme ekipmanları işletmelerin en sık takip ettiği periyodik kontrol gruplarındandır.
Ancak bütün kaldırma ekipmanlarının teknik şartlarının aynı olduğu düşünülmemelidir.
Kontrol planı hazırlanırken:
- Ekipmanın gerçek teknik tipi
- Kapasitesi
- Kaldırdığı yük
- İnsan kaldırıp kaldırmadığı
- Üretici bilgileri
- Uygulanabilir teknik standart
- Yönetmelikte belirtilen azami kontrol dönemi
birlikte değerlendirilmelidir.
Basınçlı Kaplar ve Kazanlar Ne Zaman Kontrol Edilir?
Kompresör hava tankları, basınçlı kaplar, hidroforlar, genleşme tankları ve kazan sistemleri de periyodik kontrol takviminde ayrı teknik grup olarak yönetilmelidir.
Özellikle şu bilgiler kontrol öncesinde hazırlanmalıdır:
- Çalışma ve tasarım basıncı
- Tank hacmi
- İmalat bilgileri
- Emniyet ventili bilgileri
- Manometre durumu
- Önceki kontrol raporu
- Bakım ve onarım geçmişi
Basınçlı bir ekipmanın periyodik kontrol zamanı gelmesi ile ekipmanda ayrıca ultrasonik kalınlık ölçümü gerekmesi aynı şey değildir.
UT veya başka bir NDT yöntemi, ekipmanın teknik durumu ve uygulanacak kontrol metoduna göre ayrıca gündeme gelebilir.
Elektrik Tesisatı ve Topraklama Kontrolleri Ne Zaman Yapılır?
Elektrik tesisatı, topraklama tesisatı, yıldırımdan korunma sistemleri ve benzeri elektriksel sistemler işletme teknik kontrol planının ayrı bir bölümünde takip edilmelidir.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının güncel açıklamalarında, ilgili standartlarda aksi belirtilmediği sürece elektrik tesisatlarının periyodik kontrollerinin yılda bir gerçekleştirilmesi gerektiği belirtilmektedir.
Elektrik tesisat kontrolü sırasında yalnızca tek bir topraklama direnci değeri alınmaz.
Tesisin özelliklerine göre:
- Elektrik panoları
- Koruma düzenleri
- Topraklama sistemi
- Elektriksel süreklilik
- Bağlantı yapıları
- Proje ve tesisat uygunluğu
- Gerekli elektriksel ölçümler
birlikte değerlendirilebilir.
Yangından Korunma Sistemleri Ne Zaman Kontrol Edilir?
Yangından korunma tesisatları ve sistemleri de işletmenin teknik kontrol planında unutulmaması gereken alanlardan biridir.
Kontrol kapsamı binanın ve sistemin özelliklerine göre:
- Yangın pompaları
- Yangın dolapları
- Hidrant sistemi
- Sprinkler tesisatı
- Boru hatları
- Basınç ve fonksiyon kontrolleri
- Sistem bileşenleri
gibi başlıkları içerebilir.
CBN Mühendislik'in yangından korunma sistemleri periyodik kontrolü hizmeti bu sistemlerin özelliklerine göre teknik değerlendirme yaklaşımıyla yürütülür.
Tezgâh Kontrolleri Ne Zaman Yapılır?
CNC, torna, freze, pres, şerit testere, matkap, enjeksiyon ve büküm makineleri gibi üretim tezgâhlarının tamamı aynı teknik yapıya sahip değildir.
Bu nedenle tezgâh kontrol listelerinin de makine tipine göre farklılaştırılması gerekir.
Kontrolde:
- Acil durdurma sistemleri
- Koruyucular
- Sensör ve emniyet sistemleri
- Hareketli parçalar
- Kumanda düzenleri
- Elektriksel güvenlik
- Çalışma fonksiyonları
gibi ekipmana özgü noktalar değerlendirilebilir.
Endüstriyel Raflarda Periyodik Kontrol ile Statik Analiz Aynı mı?
Hayır. Depo ve lojistik tesislerinde bu iki çalışma sık karıştırılır.
Raf periyodik kontrolü, sahadaki mevcut raf sisteminin:
- Kolonlarında deformasyon
- Travers ve bağlantılarında hasar
- Ankrajlarında problem
- Forklift darbesi
- Eksik güvenlik elemanı
- Kullanım düzeninde uygunsuzluk
bulunup bulunmadığını değerlendirmeye odaklanır.
Statik analiz ise sistemin taşıyıcı davranışının ve kapasitesinin mühendislik hesabıyla değerlendirilmesidir.
| Raf Periyodik Kontrolü | Statik Analiz | |
|---|---|---|
| Amaç | Mevcut saha durumunu değerlendirmek | Taşıyıcı sistem kapasitesini hesaplamak |
| Odak | Hasar, deformasyon, bağlantı, ankraj, kullanım | Kesit, malzeme, yük, geometri ve taşıma kapasitesi |
| Ne zaman? | Periyodik güvenlik planı içerisinde | Taşıma kapasitesinin doğrulanması veya sistem değişikliğinde |
| Birbirinin yerine geçer mi? | Hayır. İki çalışma farklı teknik sorulara cevap verir. | |
İş Hijyeni Ölçümleri Ne Zaman Yapılır?
İş hijyeni ölçümleri için işletmelerde sık karşılaşılan yanlışlardan biri bütün parametrelerin sabit şekilde “her yıl” yaptırılması gerektiğini düşünmektir.
İş hijyeni ölçüm planı risk değerlendirmesi ve çalışanların gerçek maruziyet profili üzerinden oluşturulmalıdır.
Ölçümler özellikle:
- Risk değerlendirmesi ölçüm ihtiyacı gösterdiğinde
- Yeni makine veya üretim hattı kurulduğunda
- Kullanılan kimyasal değiştiğinde
- Üretim yöntemi değiştiğinde
- Çalışan maruziyetini etkileyen çalışma şartları değiştiğinde
- Yeni havalandırma veya kontrol sistemi kurulduğunda
- Alınan tedbirin etkinliği doğrulanmak istendiğinde
- İşyeri hekimi veya iş güvenliği uzmanı gerekli gördüğünde
yeniden gündeme gelebilir.
CBN Mühendislik'in ortam ölçümleri kapsamında gürültü, aydınlatma, toz, titreşim, VOC, sıcaklık-nem ve kimyasal etmenler gibi farklı parametreler işletmenin prosesine göre ele alınmaktadır.
Ultrasonik ve Diğer Tahribatsız Muayeneler Ne Zaman Yapılır?
Tahribatsız muayeneler her ekipmana her yıl otomatik uygulanması gereken genel periyodik kontroller değildir.
Ultrasonik muayene, radyografik muayene, manyetik parçacık, sıvı penetrant veya görsel muayene gibi yöntemlerin seçimi:
- Malzeme türüne
- Kaynak geometrisine
- Aranan süreksizliğe
- İlgili teknik standarda
- Üretici şartlarına
- Proje veya teknik şartnameye
- Periyodik kontrolde elde edilen bulgulara
- Bakım veya servis geçmişine
göre belirlenir.
Örneğin bir basınçlı kabın periyodik kontrolü yapılırken teknik değerlendirme belirli bölgelerde et kalınlığının ayrıca incelenmesini gerektirebilir. Böyle bir durumda ultrasonik muayene veya ultrasonik kalınlık ölçümü destekleyici teknik çalışma olarak devreye girebilir.
Enerji Verimliliği Ölçümleri Ne Zaman Yapılmalı?
Enerji verimliliği ölçümleri periyodik kontrol raporuyla aynı amaçta değildir.
Bu çalışmalar özellikle:
- Elektrik tüketiminin yükseldiği
- Basınçlı hava sisteminde kayıp şüphesi bulunduğu
- Motor, pompa veya fanların verimsiz çalıştığı düşünüldüğü
- Kazan veya ısıtma sistemlerinin performansının değerlendirileceği
- Yeni enerji verimliliği yatırımı planlandığı
- Üretim başına enerji tüketiminin yükseldiği
durumlarda teknik karar desteği sağlayabilir.
Amaç “ekipman güvenli mi?” sorusundan ziyade “bu sistem enerjiyi ne kadar verimli kullanıyor?” sorusuna cevap vermektir.
Karbon Ayak İzi Ne Zaman Hesaplanır?
Kurumsal karbon ayak izi, işletmenin enerji, yakıt, proses ve diğer ilgili faaliyetlerinden kaynaklanan sera gazı emisyonlarını belirlemek için oluşturulan ayrı bir raporlama çalışmasıdır.
İşletmeler karbon ayak izi hesabını:
- Kurumsal sürdürülebilirlik raporlaması
- Müşteri veya tedarik zinciri talepleri
- Emisyon azaltım hedefi oluşturma
- Yıllık çevresel performans takibi
- Enerji ve kaynak verimliliği çalışmaları
kapsamında kullanabilir.
Yıllık periyotlarla aynı metodoloji ve karşılaştırılabilir organizasyon sınırları üzerinden hesaplama yapılması, işletmenin emisyon değişimini izlemesini kolaylaştırır.
Ancak karbon ayak izi hesabı iş ekipmanı periyodik kontrol yükümlülüğünün yerine geçmez.
Periyodik Kontrol Takvimi Nasıl Oluşturulmalı?
CBN Mühendislik'te daha önce ele aldığımız periyodik kontrol takvimi yaklaşımının temelinde ekipmanı yalnızca tarihle değil, süreç durumu ile birlikte takip etmek bulunmaktadır.
Daha geniş teknik kontrol takviminde de aynı yaklaşım kullanılabilir.
İşletmenin Teknik Envanterini Çıkarın
İş ekipmanları, elektrik sistemleri, yangın tesisatı, raflar, üretim hatları, NDT gerektirebilecek kritik parçalar ve diğer teknik altyapılar ayrı gruplarda listelenmelidir.
Hizmet Türünü Doğru Tanımlayın
Her satırın periyodik kontrol, ölçüm, NDT, statik analiz, enerji analizi veya sürdürülebilirlik çalışması olup olmadığı açıkça belirtilmelidir.
Yasal veya Teknik Tetikleyiciyi Yazın
Kontrolün mevzuattaki sabit dönem nedeniyle mi, üretici talimatı nedeniyle mi, proses değişikliği nedeniyle mi yoksa teknik bulgu nedeniyle mi yapılacağı kaydedilmelidir.
Son Kontrolü Belgeyle Doğrulayın
Yalnızca “geçen sene yapıldı” bilgisine güvenmek yerine rapor tarihi, rapor numarası ve ekipman kimliği kontrol edilmelidir.
Saha Hazırlık Gereksinimini Ekleyin
Test yükü, operatör, enerji kesintisi, üretim duruşu, erişim ekipmanı, teknik proje veya kimyasal bilgi formu gibi ihtiyaçlar önceden tanımlanmalıdır.
Kontrol Sonucunu Takip Edin
“Kontrol yapıldı” tek durum olmamalıdır. Raporda uygunsuzluk varsa aksiyon sorumlusu ve kapanış tarihi ayrıca takip edilmelidir.
Sonraki Tarihi veya Tetikleyiciyi Belirleyin
Periyodik çalışmalarda sonraki kontrol tarihi; olay bazlı çalışmalarda ise hangi değişikliğin yeniden değerlendirme gerektireceği sisteme kaydedilmelidir.
Teknik Kontrol Takviminde Hangi Kolonlar Olmalı?
| Alan | Neden Gerekli? |
|---|---|
| Varlık / ekipman kodu | Rapordaki kayıt ile sahadaki fiziksel ekipmanın eşleştirilmesini sağlar. |
| Kontrol türü | Periyodik kontrol, iş hijyeni, NDT veya başka bir mühendislik çalışmasının karışmasını önler. |
| Lokasyon | Aynı işletmenin farklı bina, bölüm ve tesislerindeki ekipmanların ayrılmasını sağlar. |
| Son kontrol tarihi | Geçmiş kontrolün ne zaman yapıldığını gösterir. |
| Rapor numarası | Takvim ile resmî/teknik rapor arasında izlenebilirlik oluşturur. |
| Kontrol sonucu | Yalnızca tarih değil, kontrolün teknik sonucu da takip edilir. |
| Açık uygunsuzluk | Rapor sonrası yapılması gereken işlemlerin unutulmasını önler. |
| Aksiyon sorumlusu | Bakım, elektrik, üretim veya başka bir departmanın sorumluluğunu netleştirir. |
| Sonraki kontrol | Periyodik kontrol döneminin takip edilmesini sağlar. |
| Özel tetikleyici | Yer değişikliği, büyük bakım, proses değişikliği veya kapasite değişikliği gibi olayları takip eder. |
Yıllık Teknik Kontrol Planı Nasıl Dağıtılabilir?
Bütün kontrolleri aynı aya toplamak üretim tesislerinde gereksiz operasyon yükü oluşturabilir.
Bunun yerine yıl içindeki yoğunluk, bakım duruşları ve ekipman son kontrol tarihleri dikkate alınarak çalışma grupları dağıtılabilir.
Kontrol Tarihini Sadece Ay Olarak Tutmak Neden Riskli?
“Forkliftler eylülde yapılacak” şeklindeki kayıt pratik görünse de özellikle çok sayıda ekipmanın bulunduğu tesislerde yeterli değildir.
Örneğin 20 forklift bulunan bir işletmede:
- 8 forklift geçen yıl 3 Eylül'de,
- 5 forklift 18 Eylül'de,
- 4 forklift yeni satın alınmış,
- 3 forklift başka tesisten taşınmış
olabilir.
Bunların tamamını tek bir “Eylül” satırında takip etmek ekipman geçmişini görünmez hale getirir.
Kontrol kayıtları mümkün olduğunca ekipman bazında yönetilmelidir.
Yeni Makine Geldiğinde Bir Sonraki Yılı mı Beklemek Gerekir?
Hayır.
İş ekipmanının güvenliğinin kurulum veya montaj şartlarına bağlı olduğu durumlarda, ekipmanın kurulmasından sonra ve ilk defa kullanılmadan önce periyodik kontrol gereklilikleri gündeme gelebilir.
Benzer şekilde:
- Önemli bakım ve onarım sonrası
- Ekipmanın yer değiştirmesi sonrası
- Çalışma şeklinin değiştirilmesi
- Kaza veya doğal olay sonrası
- Uzun süre kullanım dışı kaldıktan sonra
güvenliği etkileyebilecek durumlarda yeniden kontrol ihtiyacı oluşabilir.
Bakım Yapılması Periyodik Kontrolün Yerine Geçer mi?
Hayır.
Bakım ile periyodik kontrol farklı teknik amaçlara sahiptir.
Bakım faaliyetinde ekipmanın:
- Yağı değiştirilebilir,
- Parçası yenilenebilir,
- Freni ayarlanabilir,
- Halatı değiştirilebilir,
- Elektriksel arızası giderilebilir.
Periyodik kontrolde ise ekipmanın ilgili teknik kriterlere göre mevcut güvenli kullanım durumu değerlendirilir.
İki süreç birbirini destekler ancak birbirinin belgesi yerine kullanılamaz.
Raporda Uygunsuzluk Varsa Kontrol Süreci Bitmiş Sayılır mı?
İşletme yönetimi açısından hayır.
Saha kontrolü tamamlanmış ve rapor düzenlenmiş olabilir. Ancak raporda kullanım güvenliğini etkileyen teknik uygunsuzluklar bulunuyorsa işletmenin bu tespitleri yönetmesi gerekir.
Sağlıklı takip sistemi:
Raporu Doğru Ekipmanla Eşleştirir
Seri numarası, kapasite ve işletme kodu üzerinden raporun hangi fiziksel ekipmana ait olduğu doğrulanır.
Tespiti Sorumlu Bölüme Atar
Mekanik bakım, elektrik bakım, üretim veya ilgili teknik birimin sorumluluğu belirlenir.
Düzeltici İşlemi Kayıt Altına Alır
Yapılan bakım, değişen parça veya gerçekleştirilen teknik müdahale kayıt altına alınır.
Gerekli Teknik Kontrolü Tekrarlar
İlgili mevzuat, rapor sonucu ve teknik gerekliliğe göre yeniden kontrol veya doğrulama yapılır.
İSG-KATİP ve EKİPNET Teknik Takvimde Nereye Girer?
Periyodik kontrol planlaması 2026 yılında yalnızca saha tarihinden ibaret değildir.
Güncel düzenlemeye göre ilgili EK-III kapsamındaki periyodik kontrol hizmetlerinde işveren ile kontrolü gerçekleştirecek yetkili kişi arasında gerekli İSG-KATİP sözleşmesinin hizmetten en geç bir gün önce karşılıklı olarak onaylanması gerekir.
Aynı zamanda kontrolü gerçekleştirecek kişinin uygun teknik yetkisi ve EKİPNET kayıt bilgileri değerlendirilmelidir.
Bu nedenle takvimde saha tarihinden önce bir hazırlık alanı bulunması faydalıdır:
- Yetkili kişi doğrulandı mı?
- EKİPNET kaydı kontrol edildi mi?
- İSG-KATİP sözleşmesi oluşturuldu mu?
- İşveren tarafından onaylandı mı?
- Yetkili kişi tarafından onaylandı mı?
İşletmelerde En Sık Yapılan Teknik Kontrol Planlama Hataları
Her Şeyi “Yıllık Kontrol” Sanmak
İş hijyeni, NDT ve sürdürülebilirlik çalışmaları her ekipmanda aynı sabit yıllık periyoda sahip değildir.
Bakımı Kontrol Yerine Kullanmak
Yetkili servisin bakım formu periyodik kontrol raporunun yerine geçmez.
Ekipmanı Grup Halinde Takip Etmek
“Forkliftler yapıldı” bilgisi hangi fiziksel forkliftin hangi tarihte kontrol edildiğini göstermeyebilir.
Rapor Geldiğinde Süreci Kapatmak
Açık teknik uygunsuzlukların sorumlu, termin ve kapanış bilgisiyle ayrıca takip edilmesi gerekir.
Yeni Makineyi Takvime Eklememek
Yıl içinde gelen ekipmanların kontrol tarihi bir sonraki toplu kontrol dönemine bırakılmamalıdır.
Proses Değişikliğini Ölçümlere Yansıtmamak
Yeni kimyasal, makine veya üretim hattı çalışan maruziyetini ve teknik ölçüm ihtiyacını değiştirebilir.
Depo ve Lojistik Merkezlerinde Hangi Kontroller Birlikte Planlanabilir?
Depo ve lojistik tesislerinde teknik kontrol ihtiyacı üretim fabrikalarından farklılaşabilir.
Örneğin aşağıdaki başlıklar öne çıkabilir:
- Forklift periyodik kontrolleri
- Transpalet ve istif ekipmanları
- Yükleme platformları
- Endüstriyel raf periyodik kontrolleri
- Raf statik yapısal analizleri
- Elektrik tesisatı ve topraklama kontrolleri
- Yangından korunma sistemleri
- Aydınlatma koşulları
- Forklift operatörleri için gerekli durumlarda tüm vücut titreşimi ve gürültü maruziyet değerlendirmeleri
Burada önemli olan hizmetleri tek paket olarak görmek değil, tesisin gerçek risklerini birbiriyle ilişkilendirmektir.
Üretim Fabrikalarında Teknik Kontrol Haritası Nasıl Oluşturulur?
Üretim fabrikalarında ekipman çeşitliliği arttığı için teknik kontrol haritasının bölüm bazında hazırlanması daha kullanışlıdır.
| Bölüm | Örnek Teknik Varlık | Gündeme Gelebilecek Çalışma |
|---|---|---|
| Üretim | CNC, pres, testere, enjeksiyon | Tezgâh periyodik kontrolleri, elektriksel değerlendirmeler |
| Kaldırma | Vinç, caraskal, forklift | Kaldırma ekipmanı periyodik kontrolleri |
| Basınçlı sistem | Kompresör, hava tankı, kazan | Periyodik kontrol ve teknik gerekirse NDT |
| Kaynak | Kaynaklı imalatlar | UT, MT, PT, RT veya görsel muayene; iş hijyeni ölçümleri |
| Depo | Raf sistemi, forklift | Raf kontrolü, statik analiz, forklift kontrolü |
| Elektrik | Panolar, tesisat, topraklama | Elektrik tesisatı ve topraklama kontrolleri |
| İSG | Çalışan çalışma alanları | Gürültü, toz, titreşim, kimyasal ve diğer iş hijyeni ölçümleri |
| Enerji | Kompresör, motor, pompa, kazan | Enerji verimliliği ölçüm ve analizleri |
| Sürdürülebilirlik | Tesisin enerji ve faaliyet verileri | Kurumsal karbon ayak izi hesabı |
CBN Mühendislik Teknik Kontrol Planlamasını Nasıl Ele Alır?
CBN Mühendislik'te işletmenin ihtiyaç duyduğu teknik hizmeti belirlerken yalnızca “kaç ekipman var?” sorusuyla başlanmaz.
Öncelikle işletmenin:
- Faaliyet alanı
- Ekipman envanteri
- Üretim prosesleri
- Elektrik ve mekanik altyapısı
- Depolama sistemleri
- Çalışan maruziyet kaynakları
- Kaynaklı imalat ve kritik metal bileşenleri
- Enerji kullanım yapısı
ayrı teknik başlıklarda değerlendirilir.
Çünkü bir işletmede aynı gün içerisinde vinç periyodik kontrolü, elektrik tesisatı değerlendirmesi ve ultrasonik muayene yapılabilecek olsa bile bu üç hizmetin teknik amacı ve raporlaması birbirinden farklıdır.
CBN Mühendislik'in periyodik kontrol hizmetleri, ortam ölçümleri ve endüstriyel mühendislik hizmetleri bu farklı ihtiyaçların işletme bazında planlanabilmesini sağlar.
İşveren İçin Teknik Kontrol Takvimi Kontrol Listesi
- İşletmedeki bütün iş ekipmanlarını envantere aldım.
- EK-III kapsamında periyodik kontrole tabi ekipmanları belirledim.
- Her ekipmanın son kontrol tarihini rapor üzerinden doğruladım.
- Periyodik kontrol ile bakım kayıtlarını birbirinden ayırdım.
- Elektrik tesisatı ve topraklama kontrollerini ayrıca takip ediyorum.
- Yangından korunma sistemlerini teknik takvime dahil ettim.
- Raf periyodik kontrolü ile statik analizi ayrı hizmet olarak takip ediyorum.
- İş hijyeni ölçümlerini yalnızca tarihe değil proses değişikliklerine göre de değerlendiriyorum.
- NDT çalışmalarını ilgili teknik ihtiyaç ve standartlara göre planlıyorum.
- Yeni kurulan veya taşınan ekipmanları kontrol takvimine hemen ekliyorum.
- İSG-KATİP sözleşme sürecini saha tarihinden önce planlıyorum.
- Yetkili kişinin EKİPNET ve mesleki yetki uygunluğunu kontrol ediyorum.
- Raporlardaki açık uygunsuzluklar için sorumlu belirliyorum.
- Kontrol sonrası bakım veya düzeltici faaliyetleri kayıt altına alıyorum.
- Gerekli teknik değişikliklerden sonra yeniden kontrol ihtiyacını değerlendiriyorum.
- Enerji verimliliği ve karbon ayak izi çalışmalarını güvenlik kontrollerinden ayrı yönetiyorum.
Teknik Kontrol ve Mühendislik Hizmetleri Hakkında Sık Sorulan Sorular
İşletmelerde bütün teknik kontroller yılda bir mi yapılır?
Hayır. Kontrol periyodu veya tekrar ihtiyacı hizmetin türüne göre değişir. İş ekipmanı periyodik kontrolleri ilgili mevzuat ve standartlara göre, iş hijyeni ölçümleri risk ve proses değişikliklerine göre, NDT çalışmaları ise teknik ihtiyaç ve ilgili standartlara göre planlanır.
Periyodik kontrol ile bakım aynı mıdır?
Hayır. Bakım ekipmanın çalışır durumda tutulması ve gerekli müdahalelerin yapılmasına yöneliktir. Periyodik kontrol ise ekipmanın ilgili teknik kriterlere göre güvenli kullanım durumunu değerlendiren muayene, test ve kontrol sürecidir.
Yeni alınan ekipman için bir sonraki yıllık kontrol beklenir mi?
Her durumda değil. Güvenliği kurulum veya montaj şartlarına bağlı ekipmanlarda kurulum sonrasında ve ilk kullanımdan önce kontrol gerekliliği oluşabilir. Önemli bakım, yer değişikliği veya güvenliği etkileyen olaylar da yeniden kontrol ihtiyacı doğurabilir.
Elektrik tesisatı kaç yılda bir kontrol edilir?
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının güncel açıklamalarında, ilgili standartlarda aksi belirtilmediği sürece elektrik tesisatlarının periyodik kontrollerinin yılda bir yapılması gerektiği belirtilmektedir.
İş hijyeni ölçümleri her yıl zorunlu mudur?
Bütün iş hijyeni parametreleri için geçerli tek bir yıllık tekrar kuralı bulunmaz. Ölçüm ihtiyacı risk değerlendirmesi, proses değişiklikleri, çalışan maruziyetindeki değişimler ve alınan kontrol tedbirlerinin etkinliği gibi faktörlere göre değerlendirilmelidir.
Ultrasonik muayene her yıl yapılır mı?
Hayır. Ultrasonik muayenenin uygulanma zamanı kontrol edilen malzeme, ilgili standart, teknik şartname, bakım geçmişi, periyodik kontrol bulguları ve aranacak süreksizliğe göre belirlenir.
Raf statik analizi ile raf periyodik kontrolü aynı mıdır?
Hayır. Periyodik kontrol rafın mevcut saha durumuna, hasar ve kullanım güvenliğine odaklanırken statik analiz taşıyıcı sistemin kapasitesinin mühendislik hesabıyla değerlendirilmesine odaklanır.
Periyodik kontrol raporunda uygunsuzluk varsa ne yapılır?
Tespitler ekipmanla eşleştirilmeli, ilgili teknik bölüme atanmalı, gerekli bakım veya düzeltici işlemler yapılmalı ve raporun sonucu ile mevzuat gerekliliklerine göre yeniden kontrol ihtiyacı değerlendirilmelidir.
İSG-KATİP sözleşmesi ne zaman yapılmalıdır?
Güncel düzenlemeye göre ilgili periyodik kontrol hizmetlerinde işveren ile yetkili kişi arasındaki sözleşmenin hizmet gerçekleştirilmeden en geç bir gün önce İSG-KATİP üzerinden karşılıklı olarak onaylanması gerekir.
Enerji verimliliği ölçümü periyodik kontrol yerine geçer mi?
Hayır. Enerji verimliliği ölçümleri sistemin enerji kullanım performansına odaklanırken periyodik kontrol güvenli kullanım durumuna odaklanır. İki çalışma farklı teknik amaçlara sahiptir.
Karbon ayak izi hesabı teknik kontrol takvimine dahil edilebilir mi?
Yönetim ve sürdürülebilirlik takibi açısından dahil edilebilir ancak iş ekipmanı periyodik kontrolüyle aynı yasal teknik kontrol olarak değerlendirilmemelidir. Kurumsal karbon ayak izi sera gazı emisyonlarının raporlanmasına yönelik ayrı bir mühendislik çalışmasıdır.
- İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği ve güncel EK-III hükümleri
- 23 Aralık 2025 tarihli İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği değişikliği
- T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı – İş Ekipmanları Portalı
- İş Hijyeni Ölçüm, Test ve Analizleri Hakkında Yönetmelik
- İlgili TS, EN, ISO ve IEC teknik standartları
- Ekipman üretici teknik dokümanları ve kullanım şartları
Bu içerik genel teknik bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. İşletmedeki her ekipmanın kontrol periyodu, kontrol yöntemi ve yetkili kişi şartları ekipman türü ve güncel mevzuata göre ayrıca değerlendirilmelidir. İş hijyeni, NDT, statik analiz, enerji verimliliği ve sürdürülebilirlik çalışmalarında ise sabit bir genel periyot varsayılmamalı; ilgili teknik gereklilikler, riskler ve uygulama amacı dikkate alınmalıdır.
