Periyodik Kontrol Standartları Nelerdir? TS, EN ve ISO Standartları Nasıl Belirlenir?
Periyodik kontrol raporlarında TS, EN, ISO veya IEC gibi farklı standart kodlarıyla karşılaşmak mümkündür. Ancak doğru standart, yalnızca ekipmanın adına bakılarak seçilmez. Ekipmanın teknik sınıfı, kullanım amacı, üretici bilgileri, Bakanlık kriterleri ve güncel mevzuat birlikte değerlendirilmelidir. Bu rehberde periyodik kontrolde standardın nasıl belirlendiğini, TS EN ISO gibi ifadelerin ne anlama geldiğini ve işverenin rapordaki standardı nasıl değerlendirebileceğini saha uygulamaları üzerinden açıklıyoruz.
Periyodik kontrol raporu incelendiğinde kullanıcıların en sık karşılaştığı alanlardan biri “uygulanan standart” veya “kontrol metodu” bölümüdür.
Bu alanda TS, EN, ISO, IEC veya bunların birlikte kullanıldığı TS EN ISO gibi ifadeler görülebilir. İlk bakışta bunların yalnızca teknik bir kod olduğu düşünülebilir. Oysa standart numarası, periyodik kontrolün hangi teknik çerçevede yapıldığını açıklayan önemli bilgilerden biridir.
Örneğin iki farklı kaldırma ekipmanı aynı fabrikada bulunmasına rağmen tasarımları, kullanım biçimleri ve teknik özellikleri nedeniyle aynı standart kapsamına girmeyebilir. Aynı şekilde bir hava tankı ile buhar kazanının her ikisi de basınçlı ekipman grubunda değerlendirilebilse de kontrol yöntemleri ve dikkate alınacak teknik kriterler farklılaşabilir.
CBN Mühendislik'in saha çalışmalarında bu nedenle ekipman listesi yalnızca “vinç”, “tank”, “tezgâh” şeklinde okunmaz. Marka-model, kapasite, çalışma şekli, imalat bilgileri, ekipman tipi ve mevcut teknik dokümanlar birlikte değerlendirilir.
Sağlıklı bir periyodik kontrol sürecinde amaç bir standart numarasını rapora eklemek değil; gerçekten o ekipmana ve kontrol yöntemine uygulanabilir teknik kriterleri belirlemektir.
Periyodik Kontrol Standardı Nedir?
Teknik standartlar; bir ürün, ekipman, yöntem veya işlemin belirli şartlar altında nasıl tasarlanacağı, değerlendirileceği, test edileceği veya kullanılacağı konusunda ortak teknik kriterler ortaya koyan dokümanlardır.
Periyodik kontrol açısından standartlar; ekipmanda hangi noktaların değerlendirileceğini, belirli testlerin nasıl uygulanabileceğini, hangi ölçüm yöntemlerinin kullanılacağını veya değerlendirme sırasında hangi teknik sınırların dikkate alınacağını belirlemede kullanılabilir.
Ancak burada önemli bir ayrım vardır:
TS, EN, ISO ve IEC Ne Anlama Gelir?
Periyodik kontrol raporlarında standart numarasından önce görülen harfler, standardın hangi standardizasyon sistemi veya kuruluşuyla ilişkili olduğunu anlamaya yardımcı olur.
Türk Standardı
TS ifadesi, standardın Türk Standardları Enstitüsü tarafından Türk Standardı olarak kabul edildiğini gösterir.
Avrupa Standardı
EN, Avrupa standardizasyon kuruluşları tarafından hazırlanan Avrupa Standardı ailesini ifade eder.
Uluslararası Standart
ISO, International Organization for Standardization tarafından geliştirilen uluslararası standartları ifade eder.
Elektroteknik Standartlar
IEC, özellikle elektrik, elektronik ve elektroteknik alanındaki uluslararası standartlarla ilişkilidir.
TS EN ISO Ne Demektir?
Standartların başında bazen yalnızca TS değil, TS EN ISO gibi birden fazla kısaltma bulunur.
Bu ifade genel olarak uluslararası seviyede ISO standardı olarak hazırlanan, Avrupa standardizasyon sistemi içerisinde EN olarak kabul edilen ve Türkiye'de TSE tarafından Türk Standardı olarak yayımlanan standardizasyon zincirini gösterir.
Benzer şekilde elektroteknik standartlarda TS EN IEC veya TS EN ISO/IEC gibi ifadelerle karşılaşılabilir.
Burada önemli olan, standardın yalnızca önündeki harflere değil; tam numarasına, başlığına, kapsamına ve güncel revizyonuna bakmaktır.
Her TS Standardı Yasal Olarak Zorunlu mudur?
Hayır. Bir standardın Türk Standardı olarak yayımlanmış olması tek başına her durumda zorunlu olarak uygulanacağı anlamına gelmez.
Türk Standardları Enstitüsünün standardizasyon yaklaşımında standartlar genel olarak ihtiyari niteliktedir. Bununla birlikte ilgili mevzuatın belirli bir standarda atıf yapması, standardın bir teknik düzenlemenin parçası haline gelmesi veya ilgili Bakanlık tarafından farklı bir düzenleme yapılması durumunda hukuki ve teknik değerlendirme değişebilir.
Periyodik kontrol açısından bu nedenle yalnızca “bu standart var mı?” sorusu değil, şu sorular birlikte sorulmalıdır:
- Ekipman İş Ekipmanları Yönetmeliği EK-III kapsamında mı?
- Bakanlık tarafından ekipmana özgü kriter dokümanı yayımlanmış mı?
- Yönetmelikte ekipman için doğrudan belirli bir standarda atıf var mı?
- İlgili standardın güncel ve uygulanabilir sürümü hangisi?
- Üreticinin ekipmana özel kontrol veya test talimatı bulunuyor mu?
- Ekipmanın kullanım şartları ek bir değerlendirme gerektiriyor mu?
2026'da Periyodik Kontrol Standardı Nasıl Belirlenir?
Güncel İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği, periyodik kontrol metodunun raporda nasıl gösterilmesi gerektiğini açık şekilde tanımlar.
Periyodik kontrol raporunda ilgili standart numarası ve adı veya muayene/test kriterinin alındığı yönetmelik belirtilir. Bunların bulunmadığı durumlarda üreticinin tavsiye ettiği metotlara başvurulur. Bu bilgiler de mevcut değilse risk değerlendirmesi sonucunda belirlenen yöntemin kullanıldığı raporda açıklanır.
Ayrıca Bakanlık tarafından ekipmana özgü periyodik kontrol rapor ve kriter dokümanı yayımlanmışsa güncel kontrol sürecinde bu kriterlerin de dikkate alınması gerekir.
Ekipmanın Kimliği Belirlenir
Marka, model, seri numarası, kapasite, imal yılı, çalışma şekli ve ekipmanın gerçek teknik adı belirlenir. Yalnızca işletmede kullanılan kısa isim üzerinden standart seçilmez.
EK-III Kapsamı Kontrol Edilir
Ekipmanın İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği EK-III içerisindeki hangi ekipman grubunda olduğu belirlenir.
Bakanlık Kriter Dokümanı Kontrol Edilir
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının İş Ekipmanları Portalında ilgili ekipmana özgü güncel periyodik kontrol rapor ve kriter dokümanı bulunup bulunmadığı değerlendirilir.
İlgili Teknik Standart Belirlenir
Ekipmanın teknik sınıfına, tasarımına, kullanımına ve kontrol yöntemine uygulanabilir TS, EN, ISO, IEC veya bunların ulusal kabul edilmiş sürümleri değerlendirilir.
Standardın Güncel Durumu Doğrulanır
Eski bir raporda kullanılan standart numarası otomatik olarak yeni kontrol dönemine taşınmamalıdır. Standardın yürürlük durumu, revizyonu veya yerine geçen standardın bulunup bulunmadığı güncel kaynaklardan kontrol edilmelidir.
Üretici Dokümanları İncelenir
İlgili standart veya mevzuat kriterinin bulunmadığı ya da ekipmanın özel tasarım özelliklerinin değerlendirilmesi gerektiği durumlarda üreticinin kullanım, bakım ve kontrol talimatları dikkate alınır.
Gerekirse Risk Değerlendirmesi Kullanılır
İlgili standart, yönetmelik kriteri veya üretici yöntemi bulunmuyorsa kontrol metodu risk değerlendirmesi sonucunda belirlenebilir ve kullanılan yaklaşım raporda açıkça ifade edilir.
Eski Bir Rapordaki Standart Yeni Kontrolde Aynen Kullanılabilir mi?
Her zaman değil.
Bu, sahada sık karşılaşılan ancak önemli bir konudur. İşletmenin geçen yılki periyodik kontrol raporunda belirli bir standart yazıyor olması, aynı standardın mevcut kontrol tarihinde hiçbir doğrulama yapılmadan tekrar kullanılabileceği anlamına gelmez.
Teknik standartlar zaman içerisinde:
- Revize edilebilir,
- Yeni baskısı yayımlanabilir,
- Ek veya düzeltme dokümanı alabilir,
- Başka bir standart tarafından değiştirilebilir,
- Kapsamı güncellenebilir,
- Yürürlükten kaldırılabilir.
Periyodik Kontrol Raporunda Standart Nasıl Yazılmalıdır?
Güncel yönetmelikte periyodik kontrol metodunun raporda açık şekilde gösterilmesi istenmektedir.
Yalnızca “standartlara göre kontrol edilmiştir” şeklinde genel bir ifade yerine, kullanılan standardın veya mevzuat kriterinin tanımlanabilir olması gerekir.
Raporun metod bölümünde kullanılan teknik referansın:
- Standart numarası,
- Standart adı,
- Varsa kullanılan yönetmelik veya kriter dokümanı,
- Standart bulunmaması halinde üretici metodu,
- Gerekli durumda risk değerlendirmesiyle oluşturulan yöntem
gibi bilgilerle anlaşılır hale getirilmesi gerekir.
Periyodik kontrol raporunun diğer bölümlerini incelemek için periyodik kontrol raporunda neler olmalı? içeriğine bakılabilir.
Ekipman Gruplarına Göre Standart Yaklaşımı
Periyodik kontrol standardı seçiminin neden ekipmana özel yapılması gerektiğini anlamanın en kolay yolu farklı ekipman gruplarını karşılaştırmaktır.
| Ekipman Grubu | Standart Seçiminde Dikkate Alınan Konular | Örnek Teknik Referanslar |
|---|---|---|
| Kaldırma ve iletme ekipmanları | Ekipmanın tipi, kapasitesi, tahrik sistemi, yük kaldırma yöntemi, kullanım şekli, güvenlik tertibatları ve üretici bilgileri. | Vinç, caraskal, platform ve benzeri ekipmanlar için ekipmana özgü TS/EN/ISO standartları ve Bakanlık kriterleri. |
| Basınçlı kaplar | Tasarım basıncı, işletme basıncı, hacim, akışkan türü, malzeme, emniyet donanımları ve üretici dokümanları. | Basınçlı ekipman türüne göre ilgili ürün, muayene ve test standartları. |
| Tezgâhlar | Makinenin tipi, hareketli parçaları, koruyucular, acil durdurma, elektriksel güvenlik, kumanda sistemleri ve kullanım şekli. | Makineye özgü güvenlik standartları ile gerekli durumlarda TS EN 60204-1 gibi elektriksel güvenlik referansları. |
| Endüstriyel raflar | Raf tipi, yükleme düzeni, kolon-kiriş bağlantıları, ankraj, deformasyon, darbe hasarı ve güvenli kullanım şartları. | TS EN 15635 gibi depolama sistemlerinin kullanım ve bakım güvenliğine yönelik standartlar. |
| Elektrik tesisatları | Tesisat tipi, proje, koruma düzenleri, topraklama, ölçüm yöntemleri ve elektriksel güvenlik kriterleri. | İlgili elektrik ve elektroteknik TS/EN/IEC standartları ile mevzuat kriterleri. |
| Özel ekipmanlar | Ekipmanın özgün tasarımı, üretici metodu, kullanım ortamı ve özel mevzuat gereklilikleri. | Üretici dokümanları, ekipmana özgü standart veya gerekli durumda risk değerlendirmesi. |
Kaldırma ve İletme Ekipmanlarında Standart Nasıl Belirlenir?
Kaldırma ve iletme ekipmanları, standart seçiminin en fazla ekipman tipine bağlı olduğu gruplardan biridir.
Forklift, köprülü vinç, portal vinç, caraskal, mobil vinç, yük platformu ve personel yükseltici ekipman aynı ana ekipman ailesi içerisinde değerlendirilebilse de tasarımları ve çalışma prensipleri birbirinden farklıdır.
Dolayısıyla yalnızca “kaldırma ekipmanı standardı” şeklinde tek bir teknik referans bütün ekipmanlar için yeterli değildir.
Standardın belirlenmesinde özellikle:
- Ekipmanın kaldırdığı yükün türü,
- İnsan kaldırıp kaldırmadığı,
- Manuel veya güç tahrikli olması,
- Sabit veya hareketli olması,
- Kapasitesi,
- Kaldırma mekanizması,
- Güvenlik sistemleri,
- Kullanım ortamı
gibi bilgiler değerlendirilmelidir.
Örneğin 23 Aralık 2025 tarihli yönetmelik değişikliğinde rüzgâr türbinlerindeki kaldırma donanımları için TS EN 81-44 standardına uygun periyodik kontrol düzenlemesi yapılmıştır. Bu durum, belirli ekipmanlarda mevzuatın doğrudan belirli bir teknik standarda atıf yapabileceğinin güncel örneklerinden biridir.
Forklift kontrolleri hakkında ayrıca forklift periyodik kontrolü içeriği incelenebilir.
Basınçlı Kaplarda Standart Seçimi Neden Daha Teknik Bir Süreçtir?
Basınçlı kaplarda yalnızca ekipmanın “hava tankı” veya “kazan” olarak adlandırılması, kontrol yöntemini belirlemek için yeterli olmayabilir.
Kontrol sırasında ekipmanın:
- Tasarım ve işletme basıncı,
- Hacmi,
- İçerisindeki akışkan,
- Malzeme özellikleri,
- İmalat ve üretici bilgileri,
- Emniyet valfi ve diğer güvenlik donanımları,
- Önceki kontrol ve bakım geçmişi,
- Gerçek işletme şartları
birlikte değerlendirilir.
Bu nedenle basınçlı kaplarda uygulanacak test veya muayene yönteminin ekipmanın teknik özellikleriyle uyumlu olması gerekir.
Kompresör ve hava tankları için hazırlanan kompresör ve hava tankı periyodik kontrolü rehberinde bu ekipman grubunun kontrol yaklaşımı ayrıca ele alınmaktadır.
Tezgâh Periyodik Kontrollerinde Hangi Standartlar Kullanılır?
Tezgâhlar periyodik kontrol açısından geniş bir ekipman ailesidir. CNC işleme merkezi, pres, şerit testere, enjeksiyon makinesi, büküm makinesi veya kaynak makinesi aynı kontrol listesiyle değerlendirilemez.
Tezgâhın kendisine özgü güvenlik standardı bulunabileceği gibi makinenin elektrik donanımı, koruyucu sistemleri ve kontrol düzenleri için farklı teknik standartların birlikte değerlendirilmesi gerekebilir.
Örneğin TS EN 60204-1, makinelerin elektrik donanımının güvenlik gereklilikleriyle ilgili önemli teknik referanslardan biridir. Ancak bu standardın varlığı, her tezgâhın bütün periyodik kontrolünün yalnızca bu standarda göre yapılacağı anlamına gelmez.
CBN Mühendislik'in tezgâh kontrollerindeki yaklaşımı hakkında tezgâh periyodik kontrolünde nelere bakılır? içeriği incelenebilir.
Endüstriyel Raflarda TS EN 15635 Ne Anlama Gelir?
Endüstriyel raf sistemlerinde sık karşılaşılan teknik referanslardan biri TS EN 15635 standardıdır.
Bu standart depolama sistemlerinin güvenli kullanım ve bakımına ilişkin önemli kriterler içerir. Raf sisteminde meydana gelen darbe hasarları, kolon deformasyonları, bağlantılar, yükleme koşulları ve kullanım güvenliği gibi başlıkların değerlendirilmesinde teknik referans olarak kullanılabilir.
Ancak burada da rafın yalnızca görsel olarak incelenmesi ile statik kapasitesinin hesaplanması birbirinden ayrılmalıdır.
Periyodik kontrol mevcut raf sisteminin sahadaki durumuna odaklanırken, statik analiz yük taşıma kapasitesinin hesaplanmasına yönelik mühendislik değerlendirmelerini içerebilir.
Bu fark raf periyodik kontrolü ile statik analiz arasındaki fark içeriğinde ayrıntılı olarak açıklanmaktadır.
Tahribatsız Muayenelerde TS EN ISO 9712 Neden Önemlidir?
Bazı ekipmanlarda periyodik kontrol sırasında veya periyodik kontrolü desteklemek amacıyla tahribatsız muayene yöntemlerine ihtiyaç duyulabilir.
Güncel İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliğinde iş ekipmanına yapılacak tahribatsız muayenelerin TS EN ISO 9712 standardına uygun olarak en az Seviye 2 personel belgelendirmesine sahip kişiler tarafından uygulanması gerektiği belirtilmektedir.
Bu, standartların yalnızca ekipmanın kendisine ilişkin olmadığını gösteren önemli bir örnektir. Bazı standartlar kullanılan muayene yöntemini veya muayeneyi gerçekleştirecek personelin yeterlilik şartlarını da belirleyebilir.
TS EN ISO/IEC 17020 Bir Ekipman Kontrol Standardı mı?
Bu konu periyodik kontrol sektöründe sık karıştırılır.
TS EN ISO/IEC 17020, bir forkliftin, vincin veya basınçlı kabın hangi noktalarının kontrol edileceğini anlatan ekipman standardı değildir.
Bu standart, muayene kuruluşlarının işletilmesine ilişkin uygunluk değerlendirme şartlarıyla ilgilidir.
23 Aralık 2025 tarihli güncel düzenlemede de Bakanlıkça yeni bir düzenleme yapılıncaya kadar TÜRKAK tarafından TS EN ISO/IEC 17020 çerçevesinde ilgili kapsamlarda akredite edilen muayene kuruluşlarının ekipman muayene kuruluşu olarak kabul edileceği ifade edilmiştir.
| Standart Tipi | Ne İle İlgilidir? | Örnek |
|---|---|---|
| Ekipman standardı | Belirli bir ekipman veya sistemin teknik kriterleri | Belirli vinç, makine, raf veya ekipman standartları |
| Muayene yöntemi standardı | Belirli bir test veya muayene yönteminin uygulanması | Tahribatsız muayene ile ilgili teknik standartlar |
| Personel yeterlilik standardı | Muayeneyi gerçekleştiren personelin belgelendirilmesi | TS EN ISO 9712 |
| Muayene kuruluşu standardı | Muayene kuruluşunun organizasyonu ve işletimi | TS EN ISO/IEC 17020 |
Standart Numarasının Sonundaki Tarih Neden Önemlidir?
Standartlar zaman içerisinde güncellenebilir. Bu nedenle bazı raporlarda standart numarasının yanında yayın veya kabul yılı da görülebilir.
Örneğin aynı ana standart numarasının:
- Eski bir baskısı,
- Yeni revizyonu,
- Değişiklik eki,
- Düzeltme dokümanı
bulunabilir.
Bu yüzden yalnızca numaranın ana kısmının aynı olması, kullanılan teknik referansın güncel olduğu anlamına gelmez.
Standart seçilirken güncel durumun TSE ve ilgili resmî teknik kaynaklar üzerinden doğrulanması gerekir.
Standart Kontrol Periyodunu Tek Başına Belirler mi?
Her durumda değil.
Bir iş ekipmanının ne sıklıkla kontrol edileceği belirlenirken İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliğindeki periyodik kontrol dönemleri, ilgili standartlar, üretici tavsiyeleri ve ekipmana özgü diğer hükümler birlikte değerlendirilir.
Bazı ekipmanlarda yönetmelik doğrudan bir azami kontrol dönemi belirlerken bazı durumlarda ilgili standardın öngördüğü süre önem kazanabilir.
Bu nedenle:
Kontrol sürelerine ilişkin ayrıntılı bilgi için periyodik kontrol süreleri nelerdir? rehberi incelenebilir.
Üretici Talimatı Ne Zaman Kullanılır?
Her iş ekipmanı için ayrıntılı ve doğrudan uygulanabilir bir standart bulunmayabilir.
Özellikle özel imalat makineleri, işletmeye özgü geliştirilmiş sistemler veya standart ekipmanlardan farklı tasarım özelliklerine sahip makinelerde üreticinin teknik dokümanları daha fazla önem kazanabilir.
Güncel yönetmelikte periyodik kontrol metodunun belirlenmesi bakımından ilgili standart veya yönetmelik kriteri bulunmadığı durumlarda üreticinin tavsiye ettiği metotların kullanılabilmesine yönelik açık bir yapı bulunmaktadır.
Bu nedenle işletmelerin:
- Kullanım kılavuzlarını,
- Bakım kitapçıklarını,
- İmalatçı teknik dokümanlarını,
- Elektrik ve hidrolik şemalarını,
- Teknik çizimleri,
- Varsa uygunluk belgelerini
ekipmanın kullanım ömrü boyunca mümkün olduğunca saklaması önemlidir.
Standart veya Üretici Metodu Yoksa Ne Yapılır?
Güncel yönetmelikte ilgili standart veya yönetmelik kriterinin bulunmadığı ve üreticinin tavsiye ettiği bir metodun da mevcut olmadığı durumlar için risk değerlendirmesi üzerinden yöntem belirlenmesine imkân tanınmaktadır.
Ancak bu durum “istenilen herhangi bir kontrol yöntemi kullanılabilir” anlamına gelmez.
Risk değerlendirmesinde ekipmanın:
- Çalışma prensibi,
- Tehlikeli hareketleri,
- Taşıdığı veya maruz kaldığı yükler,
- Basınç, sıcaklık ve enerji kaynakları,
- Arıza biçimleri,
- Çalışanlarla etkileşimi,
- Kullanım ortamı,
- Bakım geçmişi
gibi teknik faktörlerin değerlendirilmesi gerekir.
İşveren Periyodik Kontrol Raporundaki Standardı Nasıl Kontrol Edebilir?
İşverenin standartların bütün teknik maddelerini bilmesi beklenmez. Ancak rapor teslim alınırken birkaç temel kontrol yapılabilir.
Standart Numarası Yazıyor mu?
Raporda yalnızca “ilgili standartlara göre” gibi genel bir ifade yerine kullanılan teknik referans açıkça belirtilmiş olmalıdır.
Standart Adı Ekipmanla Mantıklı Şekilde İlişkili mi?
Örneğin raf kontrol raporunda tamamen ilgisiz bir makine standardı görülüyorsa konu teknik olarak sorgulanmalıdır.
Ekipmanın Kimliği Doğru mu?
Yanlış ekipman sınıflandırması yanlış standardın seçilmesine neden olabilir. Marka, model, seri numarası ve kapasite bilgileri kontrol edilmelidir.
Kontrol Metodu Açıklanmış mı?
Görsel muayene, fonksiyon testi, ölçüm veya gerekli diğer test yöntemlerinin raporda anlaşılabilir olması gerekir.
Teknik Sonuç ile Standart Arasında Tutarlılık Var mı?
Raporda hangi kontrollerin yapıldığı ve sonuçların hangi kriterlere göre değerlendirildiği mümkün olduğunca izlenebilir olmalıdır.
Periyodik Kontrolde Yanlış Standart Seçildiğini Düşündürebilecek İşaretler
Her Ekipmanda Aynı Standart
Teknik olarak birbirinden farklı çok sayıda ekipmanın bütün raporlarında aynı standardın kullanılması ayrıca değerlendirilmesi gereken bir durumdur.
Standart Adı Yok
Raporda yalnızca genel ifadeler bulunuyor, uygulanan kontrol metodunun teknik referansı açıklanmıyorsa raporun izlenebilirliği zayıflar.
Ekipman Yanlış Sınıflandırılmış
Makinenin işletmedeki ticari adı üzerinden yanlış teknik kategoriye konulması, kullanılan standardı da etkileyebilir.
Eski Rapor Kopyalanmış
Önceki yıl kullanılan standart ve kontrol metodu güncelliği doğrulanmadan doğrudan yeni rapora taşınmamalıdır.
Üretici Bilgileri İncelenmemiş
Özellikle özel tasarım ekipmanlarda üretici dokümanlarının bulunması teknik yöntemin belirlenmesinde önemli olabilir.
Yalnızca Görsel Kontrol Yapılmış
Teknik kriterin fonksiyon, ölçüm veya test gerektirdiği ekipmanlarda yalnızca dış görünüş üzerinden değerlendirme yapılması yeterli olmayabilir.
Standart Belirlenmeden Önce İşletmeden Hangi Belgeler İstenebilir?
Ekipmana doğru teknik metodun uygulanabilmesi için kontrol öncesinde işletmeden bazı bilgiler talep edilebilir.
- Ekipmanın marka ve modeli
- Seri numarası
- İmal yılı
- Kapasite veya çalışma basıncı
- Kullanım kılavuzu
- Üretici bakım talimatları
- Teknik çizimler
- Elektrik veya hidrolik şemaları
- Önceki periyodik kontrol raporu
- Bakım ve onarım kayıtları
- Varsa yapılan tadilat veya değişiklik bilgileri
- İşletmenin ekipman kodu
Özellikle çok sayıda farklı model ekipmanın bulunduğu üretim tesislerinde bu bilgilerin kontrol gününden önce paylaşılması teknik planlamayı kolaylaştırır.
Saha hazırlığı konusunda daha ayrıntılı bilgi için periyodik kontrol öncesi hazırlık rehberi incelenebilir.
Aynı Model İki Makinede Aynı Standart Kullanılır mı?
Çoğu durumda aynı teknik sınıfta ve aynı modeldeki ekipmanların temel standart referansları benzer olabilir. Ancak bu durum iki ekipmanın kontrol sonucunun da aynı olacağı anlamına gelmez.
Örneğin aynı yıl üretilmiş iki forklift düşünelim.
Birinci forklift kapalı depoda düşük vardiya yoğunluğunda çalışırken ikinci forklift açık sahada, yoğun yükleme operasyonunda ve daha zor çevresel koşullarda çalışabilir.
Temel teknik referanslar aynı olsa bile:
- Gerçek ekipman durumu,
- Aşınma seviyesi,
- Bakım geçmişi,
- Güvenlik ekipmanları,
- Kullanım şartları,
- Yapılan değişiklikler
farklı olabilir.
Standart ile Periyodik Kontrol Kriteri Aynı Şey midir?
Her zaman aynı şey değildir.
Bir standart geniş kapsamlı teknik hükümler içerebilir. Bakanlık tarafından yayımlanan periyodik kontrol kriter dokümanı ise belirli bir ekipmanın periyodik kontrol sürecinde uygulanacak değerlendirme ve raporlama yaklaşımını daha doğrudan tanımlayabilir.
23 Aralık 2025 tarihli yönetmelik değişikliğiyle Bakanlığın İş Ekipmanları Portalı üzerinden yayımladığı ekipmana özgü periyodik kontrol rapor ve kriter dokümanlarının resmî uygulamadaki yeri daha açık hale getirilmiştir.
Bu nedenle 2026 yılında yalnızca yıllar önce hazırlanmış bir kontrol listesine güvenmek yerine Bakanlığın ilgili ekipman için güncel kriter yayımlayıp yayımlamadığının da kontrol edilmesi gerekir.
CBN Mühendislik Standart Seçimini Nasıl Ele Alır?
CBN Mühendislik'te periyodik kontrol planlamasının başlangıç noktası yalnızca ekipman adedi değildir. Öncelikle ekipmanın teknik kimliğinin doğru tanımlanması hedeflenir.
Örneğin bir fabrikadan “10 vinç, 20 tezgâh ve 5 tank var” şeklinde ekipman listesi gelmesi saha planı oluşturmak için ilk bilgidir ancak teknik metodun belirlenmesi için tek başına yeterli değildir.
Vinçlerin köprülü, portal, monoray veya farklı bir tasarımda olması; tezgâhların CNC, pres, testere veya enjeksiyon makinesi olması; tankların çalışma basıncı ve kullanım amacı gibi bilgiler teknik değerlendirmeyi doğrudan etkiler.
Bu nedenle kontrol öncesinde mümkün olduğunca:
- Ekipman teknik sınıfı,
- Marka-model bilgileri,
- Kapasite ve kullanım özellikleri,
- Güncel mevzuat kapsamı,
- Bakanlık kriter dokümanları,
- İlgili standartlar,
- Üretici dokümanları,
- Önceki raporlar
birlikte değerlendirilir.
Saha kontrolünde ise standart numarasını rapora yazmanın ötesinde, ilgili teknik kriterin gerçekten ekipman üzerinde karşılığının bulunması önemlidir.
İşveren İçin Periyodik Kontrol Standardı Kontrol Listesi
- Kontrol edilen ekipmanın teknik adı doğru yazılmış mı?
- Marka, model ve seri numarası fiziksel ekipmanla eşleşiyor mu?
- Raporda kullanılan standart numarası belirtilmiş mi?
- Standardın adı veya kontrol kriterinin kaynağı açıklanmış mı?
- Standart gerçekten ilgili ekipman grubuyla ilişkili mi?
- Bakanlığın ekipmana özgü güncel kriter dokümanı kontrol edilmiş mi?
- Kullanılan standardın güncel sürümü değerlendirilmiş mi?
- Üreticinin özel test veya kontrol talimatları dikkate alınmış mı?
- Gerekli ölçüm ve fonksiyon testleri gerçekleştirilmiş mi?
- Gerekli durumda test cihazları uygun şekilde kullanılmış mı?
- Kontrolü gerçekleştiren kişinin yetkisi uygun mu?
- Rapordaki teknik sonuç ile uygulanan yöntem arasında tutarlılık var mı?
Periyodik Kontrol Standartları Hakkında Sık Sorulan Sorular
Periyodik kontrolde hangi standart kullanılır?
Tek bir periyodik kontrol standardı yoktur. Kullanılacak teknik standart ekipmanın türüne, teknik sınıfına, tasarımına, kullanım amacına ve güncel mevzuat kriterlerine göre belirlenir.
TS standardı ne demektir?
TS, standardın Türk Standardları Enstitüsü tarafından Türk Standardı olarak kabul edildiğini gösterir.
EN standardı ne demektir?
EN ifadesi Avrupa Standardı ailesini belirtir. Avrupa seviyesinde kabul edilen teknik standartlarda kullanılır.
ISO standardı ne demektir?
ISO, International Organization for Standardization tarafından geliştirilen uluslararası standartları ifade eder.
TS EN ISO ne demektir?
TS EN ISO ifadesi, ISO seviyesinde oluşturulan ve Avrupa standardizasyon sistemi üzerinden kabul edilerek Türkiye'de Türk Standardı olarak yayımlanan bir standardizasyon zincirini ifade eder.
Her TS standardına uymak zorunlu mu?
Türk standartları genel olarak ihtiyari nitelikte olabilir. Ancak ilgili mevzuatın standarda atıf yapması, standardın teknik düzenleme içerisinde kullanılması veya yetkili kurum tarafından zorunlu hale getirilmesi durumunda uygulamadaki hukuki durum değişebilir.
Periyodik kontrol raporunda standart numarası bulunmalı mı?
Güncel yönetmelikte periyodik kontrol metodu bölümünde ilgili standart numarası ve adı veya muayene/test kriterinin alındığı yönetmelik belirtilir. Bunlar yoksa üreticinin tavsiye ettiği metot veya gerektiğinde risk değerlendirmesiyle belirlenen yöntem açıklanır.
Geçen yıl kullanılan standart bu yıl da kullanılabilir mi?
Otomatik olarak değil. Standardın güncel durumu, revizyonu, ekipmanın teknik özellikleri ve güncel mevzuat kriterleri kontrol tarihinde yeniden değerlendirilmelidir.
TS EN ISO/IEC 17020 ekipman kontrol standardı mıdır?
Hayır. TS EN ISO/IEC 17020 belirli bir forkliftin, vincin veya basınçlı kabın kontrol kriterlerini tanımlayan ekipman standardı değil; muayene kuruluşlarının işletimine ilişkin uygunluk değerlendirme standardıdır.
TS EN ISO 9712 periyodik kontrolde ne için kullanılır?
TS EN ISO 9712 tahribatsız muayene personelinin yeterlilik ve belgelendirilmesiyle ilişkilidir. Güncel İş Ekipmanları Yönetmeliğinde iş ekipmanına yapılacak tahribatsız muayenelerin bu standarda uygun olarak en az Seviye 2 personel belgelendirmesine sahip kişiler tarafından uygulanması öngörülmektedir.
Standart yoksa periyodik kontrol yapılamaz mı?
Hayır. İlgili standart veya mevzuat kriteri bulunmadığı durumlarda üreticinin tavsiye ettiği yöntemler değerlendirilebilir. Bunların da bulunmadığı durumlarda kontrol metodu risk değerlendirmesi sonucunda belirlenebilir ve kullanılan yöntem raporda belirtilir.
- T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı – İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği
- T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı – 23 Aralık 2025 tarihli Yönetmelik Değişikliği
- Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı – İş Ekipmanları Portalı ve periyodik kontrol kriter dokümanları
- Türk Standardları Enstitüsü – Türk Standardları ve standardizasyon sistemi
- TS EN ISO 9712 – Tahribatsız muayene personelinin vasıflandırılması ve belgelendirilmesine ilişkin standart
- TS EN ISO/IEC 17020 – Muayene kuruluşlarının işletimine ilişkin uygunluk değerlendirme standardı
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Teknik standartlar zaman içerisinde revize edilebilir, değiştirilebilir veya yürürlükten kaldırılabilir. Belirli bir ekipmanın periyodik kontrolünde kullanılacak standart ve kontrol metodu belirlenirken kontrol tarihindeki güncel mevzuat, Bakanlık kriterleri, TSE kayıtları, üretici teknik dokümanları ve ekipmanın gerçek çalışma koşulları birlikte değerlendirilmelidir.
