Her makine veya ekipman otomatik olarak zorunlu periyodik kontrol kapsamına girmez. Doğru değerlendirme; ekipmanın teknik adı, kullanım amacı, bulunduğu ekipman grubu ve İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği EK-III tablolarındaki karşılığı birlikte incelenerek yapılmalıdır.
Uygulamada en çok karşılaşılan hata, tesiste bulunan bütün makine ve sistemlerin tek bir “periyodik kontrol listesine” eklenmesidir. Doğru yöntem; ekipmanları önce teknik özelliklerine göre sınıflandırmak, ardından hangi ekipmanın zorunlu kapsamda olduğunu, hangi ekipmanın bakım planında takip edileceğini ve hangi ekipman için özel bir teknik inceleme gerektiğini ayrı ayrı belirlemektir.
Yönetmelik kapsamı ekipmanların marka veya işletmedeki günlük adlandırmalarına göre değil, teknik görevlerine ve bağlı oldukları ekipman grubuna göre değerlendirilir. Örneğin işletme envanterinde yalnızca “kaldırıcı” şeklinde kayıtlı bir ekipmanın forklift, istif makinesi, transpalet veya platform olup olmadığı netleştirilmeden doğru kontrol kapsamı oluşturulamaz.
Yük veya insan kaldıran, taşıyan ya da belirli bir seviyeye ileten ekipmanlar bu grupta değerlendirilir.
İç basınç nedeniyle özel risk taşıyan kaplar, tanklar, kazanlar ve bunlara bağlı sistemler bu grupta ele alınır.
İşyerinin elektriksel ve teknik güvenliğini sağlayan tesisatlar, proje ve ilgili teknik kriterler doğrultusunda değerlendirilir.
Üretim sırasında kesme, şekillendirme, delme, bükme veya işleme yapan tezgâhların güvenlik donanımları ve çalışma koşulları incelenir.
Depolama alanlarında kullanılan raf sistemleri ile otomatik veya mekanik endüstriyel kapılar ayrı teknik başlıklarda değerlendirilir.
Şantiye, üretim, maden, lojistik ve saha çalışmalarında kullanılan hareketli iş makineleri bu grupta değerlendirilir.
| Ekipman grubu | Yaygın örnekler | Kapsam belirlenirken dikkat edilen nokta | İlgili CBN hizmeti |
|---|---|---|---|
| Kaldırma ve iletme | Vinç, forklift, caraskal, transpalet, platform | Kaldırılan yük, kapasite, hareket sistemi ve ekipmanın kullanım amacı | Kaldırma ekipmanları |
| Basınçlı kaplar | Kazan, hava tankı, hidrofor, LPG tankı, genleşme tankı | Çalışma basıncı, hacim, akışkan türü ve bağlı güvenlik donanımları | Basınçlı kaplar ve kazanlar |
| Elektrik tesisatları | Elektrik, topraklama ve yıldırımdan korunma tesisatları | Mevcut proje, tesisatın kapsamı ve sahadaki uygulamayla proje uyumu | Elektrik tesisat kontrolü |
| Yangın sistemleri | Yangın tesisatı, pompalar, algılama ve uyarı sistemleri | Proje, sistem bileşenleri, çalışma senaryosu ve ilgili standartlar | Yangından korunma sistemleri |
| Havalandırma | Havalandırma ve klima tesisatları | Tesisat projesi, hava akışı, sistem bileşenleri ve teknik uygunluk | Havalandırma sistemleri |
| Üretim tezgâhları | Pres, CNC, torna, freze, testere, enjeksiyon makinesi | Tezgâh tipi, koruyucular, acil durdurma ve hareketli mekanizmalar | Tezgâh kontrolleri |
| Raf ve kapılar | Palet rafı, ağır yük rafı, otomatik endüstriyel kapı | Taşıma kapasitesi, deformasyon, bağlantılar, ankraj ve hareket sistemi | Endüstriyel kapı kontrolü |
| İş makineleri | Ekskavatör, yükleyici, dozer, silindir, greyder | Makinenin işlevi, hareket sistemi, frenler ve güvenlik donanımları | İş makinesi kontrolleri |
Bu tablo genel bir sınıflandırma rehberidir. Kesin kapsam; ekipmanın teknik özellikleri, kullanım amacı, üretici dokümanları, ilgili standartlar ve güncel mevzuat hükümleri birlikte değerlendirilerek belirlenmelidir.
Bir işletmenin envanterinde yalnızca “kompresör” yazması yeterli olmayabilir. Kompresör ünitesi, hava tankı, basınç hattı ve bağlı emniyet donanımları teknik açıdan aynı sistemin parçaları olsa da kontrol planında ayrı kimlik ve teknik özelliklerle değerlendirilmesi gerekebilir. CBN’nin kompresör ve hava tankı periyodik kontrolü rehberinde bu ayrım daha detaylı ele alınmaktadır.
Sahada “forklift” olarak anılan bir araç gerçekte istif makinesi veya farklı bir kaldırma ekipmanı olabilir. Benzer şekilde “kaldırıcı”, “lift” veya “platform” ifadeleri tek başına doğru kontrol yöntemini belirlemeye yetmez. Marka, model, seri numarası, kapasite, çalışma şekli ve kullanım amacı kontrol öncesinde netleştirilmelidir.
Ekipmanın üzerinde güncel servis veya bakım etiketi bulunması, mevzuata uygun bir periyodik kontrol raporunun mevcut olduğu anlamına gelmez. Periyodik kontrol sonucunda ekipman kimliği, uygulanan yöntem, test sonuçları, uygunsuzluklar ve teknik kanaat izlenebilir biçimde raporlanmalıdır.
Sağlıklı bir kontrol planı hazırlamak için yalnızca eski raporları veya bakım listesini kopyalamak yerine, ekipman envanterinin teknik bilgiler üzerinden yeniden doğrulanması gerekir.
Marka, model, seri numarası, imal yılı, kapasite, lokasyon ve işletme içi ekipman kodunu kayıt altına alın. Okunamayan etiketler veya tekrar eden ekipman kodları raporların yanlış ekipmanla eşleşmesine neden olabilir.
Ekipmanın yük kaldırması, basınç altında çalışması, elektrik tesisatının bir parçası olması veya üretim tezgâhı niteliği taşıması kapsam değerlendirmesinde belirleyicidir.
Ekipmanın yönetmelikteki adı birebir yazmıyorsa bağlı olduğu ekipman grubunun kapsamı, teknik işlevi ve ilgili standart karşılığı incelenmelidir.
Kullanım kılavuzu, kapasite bilgisi, önceki raporlar ve tesisat projeleri kontrol yönteminin doğru planlanmasına yardımcı olur. Elektrik, yangın ve havalandırma tesisatlarında mevcut proje özellikle önemlidir.
Bütün ekipmanlara otomatik olarak aynı kontrol süresi uygulanmamalıdır. Yönetmelik tablosu, ilgili standart, üretici tavsiyesi, ekipmanın kullanım yoğunluğu ve saha koşulları birlikte değerlendirilmelidir.
Hayır. Periyodik kontrolün yalnızca yıllık takvim üzerinden takip edilmesi eksik bir yaklaşımdır. Yönetmelik kapsamında ekipmanın durumuna göre ilk kullanım, önemli bakım veya onarım, yer değişikliği ve güvenliği etkileyebilecek olağan dışı olaylardan sonra da kontrol gerekebilir.
Ekipman gruplarına göre kontrol dönemlerini karşılaştırmak için periyodik kontrol süreleri rehberini inceleyebilirsiniz.
Kontrol gününden önce hazırlanmış doğru bir envanter, sahadaki zaman kaybını ve raporlama karışıklığını azaltır. Liste yalnızca ekipman adlarından oluşmamalı; her ekipman ayrı ve izlenebilir bir kayıt olarak hazırlanmalıdır.
Ekipman kapsamını belirledikten sonra kontrol dönemi, yetkili kişi, rapor içeriği ve saha planlaması ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
Forklift, vinç, kompresör, hava tankı, kazan, elektrik tesisatı, yangın sistemi, havalandırma, raf, tezgâh ve iş makineleriniz için doğru periyodik kontrol kapsamını oluşturmak üzere ekipman listenizi CBN Mühendislik ile paylaşabilirsiniz.
Önceliğimiz Sizin Güvenliğiniz...
