1
Ekipmanı Doğrulayın
Rapordaki marka, model, seri numarası, kapasite ve işletme ekipman kodunun sahadaki fiziksel ekipmanla eşleştiğini kontrol edin.
İşletmeler İçin Uygunsuzluk Yönetimi Rehberi
Periyodik Kontrol Sonrası Uygunsuzluklar Nasıl Giderilir?
Periyodik kontrol raporunda uygunsuzluk bulunması, yalnızca teknik bir not olarak değerlendirilmemelidir. Doğru süreç; ekipmanın kullanım durumunun belirlenmesi, sorumlu atanması, bakım veya onarımın kayıt altına alınması, yapılan işlemin doğrulanması ve gerekiyorsa tekrar kontrolün planlanmasıyla tamamlanır.
Uygunsuzluk kapatma süreci, yalnızca ekipmanın tamir
edilmesiyle tamamlanmaz.
İşletme önce rapordaki sonuç ve kanaati okumalı, ekipmanın
kullanım durumunu belirlemeli, her uygunsuzluğu ekipman koduyla
birlikte sorumlu kişiye atamalı, yapılan bakım veya onarımı
belgelemeli ve teknik doğrulama ihtiyacını değerlendirmelidir.
Güvenli kullanıma engel oluşturan ağır kusurlar giderilmeden
ekipman çalıştırılmamalıdır.
Periyodik kontrol sonrasında en sık yapılan hata, raporun bakım birimine iletilmesiyle sürecin kapandığının düşünülmesidir. Oysa rapor yalnızca başlangıç kaydıdır. İşletmenin, raporda bulunan her tespiti ayrı bir düzeltici faaliyet olarak takip etmesi gerekir.
Sağlıklı bir uygunsuzluk yönetiminde üç belge birbirinden ayrılmalıdır:
- Periyodik kontrol raporu ve ilk teknik tespit
- Bakım, onarım veya düzeltici faaliyet kaydı
- Yapılan işlemin doğrulama veya tekrar kontrol kaydı
Raporun hangi bilgileri içermesi gerektiğini periyodik kontrol raporunda neler olmalı? rehberinden inceleyebilirsiniz.
Periyodik Kontrol Raporu Geldiğinde İlk Ne Yapılmalı?
2
Sonuç ve Kanaati Okuyun
Yalnızca uygunsuzluk listesini değil, raporun sonuç bölümünü ve ekipmanın kullanım durumuna ilişkin teknik kanaati birlikte değerlendirin.
3
Kullanım Durumunu Belirleyin
Ekipmanın çalışmaya devam edip edemeyeceğini rapordaki kusur derecesi ve teknik kanaate göre belirleyin. Gerekiyorsa ekipmanı kullanım dışı işaretleyin.
4
Sorumlu Atayın
Her uygunsuzluğu bakım, elektrik, üretim, depo veya dış servis gibi ilgili sorumlu birime ayrı ayrı atayın.
5
Tamamlanma Tarihi Belirleyin
“Bakım yapılacak” şeklinde açık uçlu kayıt yerine, sorumlu kişi ve hedef tamamlanma tarihi oluşturun.
6
Doğrulama Yöntemini Tanımlayın
Faaliyetin servis formuyla mı, fotoğrafla mı, teknik ölçümle mi yoksa tekrar kontrolle mi doğrulanacağını aksiyon başlamadan belirleyin.
Kritik kullanım kararı:
Raporda ağır kusur olarak değerlendirilen veya güvenli kullanıma
engel olduğu belirtilen bir tespit varsa, yalnızca bakım talebi
açılması yeterli değildir. Ekipmanın enerji, anahtar veya kullanım
erişimi kontrol altına alınmalı ve kusur giderilmeden yeniden
çalıştırılmamalıdır.
Hafif Kusur ve Ağır Kusur Ayrımı Nasıl Yapılır?
İşletme, rapordaki tespitleri kendi değerlendirmesiyle yeniden “önemsiz”, “az önemli” veya “ağır” şeklinde sınıflandırmamalıdır. Kusurun derecesi, Bakanlık tarafından yayımlanan ekipmana özgü rapor formatı ve kriterler ile kontrolü yapan yetkili kişinin teknik kanaati esas alınarak değerlendirilir.
İlgili ekipman için yayımlanmış kriterlerde hafif ve ağır kusur ayrımı bulunmuyorsa, işletme rapordaki sonuç ve teknik kanaati esas almalıdır. Kendi başına resmî kusur derecesi oluşturmamalıdır.
Bakanlık kriterleri kapsamında hafif kusur olarak belirlenen tespitler, bir sonraki periyodik kontrol başlangıç tarihine kadar giderilmelidir. Takip kaydı oluşturulması yine de geciktirilmemelidir.
Ağır kusur bulunan ekipman, tespit edilen kusur giderilmeden çalıştırılamaz. Kullanım dışı bırakma, bakım-onarım ve teknik doğrulama süreci birlikte yürütülmelidir.
Önemli ayrıntı:
Bakanlık kriterleri kapsamında hafif kusur olarak kaydedilen bir
tespit, bir sonraki kontrol başlangıç tarihinde hâlâ
giderilmemişse ağır kusur olarak değerlendirilir. Bu nedenle
hafif kusurların “gelecek yıl bakılır” şeklinde kontrolsüz
bırakılması doğru bir takip yöntemi değildir.
Uygunsuzluklar İçin 7 Adımlı Aksiyon Planı
1
Tespiti ekipmanla eşleştirin
Uygunsuzluğu yalnızca rapor numarasıyla değil; ekipman kodu, seri numarası, lokasyon ve rapordaki madde numarasıyla kayıt altına alın.
2
Geçici güvenlik önlemini belirleyin
Bakım tamamlanana kadar ekipmanın kullanım dışı bırakılması, kapasitesinin sınırlandırılması veya belirli bölümünün izole edilmesi gerekiyorsa bu önlemi yazılı hale getirin.
3
Kök nedeni araştırın
Sadece görünen parçayı değiştirmek yerine; aşınmanın, gevşemenin, deformasyonun veya elektriksel sorunun neden tekrarlandığını inceleyin.
4
Uygun teknik müdahaleyi planlayın
Onarım, parça değişimi, ayar, proje revizyonu, güçlendirme veya tesisat yenileme işlemini ekipmanın üretici bilgileri ve teknik gerekleriyle uyumlu şekilde planlayın.
5
Yapılan işlemi belgelendirin
Servis formu, değiştirilen parça bilgisi, işlem tarihi, uygulayan kişi veya firma, fotoğraf ve ölçüm sonuçlarını ekipman dosyasına ekleyin.
6
Teknik doğrulamayı gerçekleştirin
Müdahalenin uygunsuzluğu gerçekten giderip gidermediğini fonksiyon testi, ölçüm, görsel inceleme veya gerekli durumlarda tekrar kontrolle doğrulayın.
7
Kapanış kaydını onaylayın
Uygunsuzluğun kapatıldığı tarih, doğrulayan kişi, doğrulama yöntemi ve ekipmanın güncel kullanım durumunu kayıt altına alın.
Sahada Uygunsuzluk Kapatılırken Tekrar Eden Hatalar
Uygunsuzluk takibinde en sık karşılaşılan sorunlardan biri, bakım kaydı ile rapordaki tespitin birbirine bağlanmamasıdır. Servis formunda yalnızca “genel bakım yapıldı” yazılması, rapordaki belirli bir kanca, zincir, vana, pano veya koruyucu uygunsuzluğunun kapatıldığını göstermeyebilir.
Benzer şekilde değiştirilen parçanın ekipman kodu belirtilmeden depodan çıkılması, aynı modelde birden fazla ekipman bulunan işletmelerde hangi makineye müdahale edildiğinin sonradan doğrulanmasını zorlaştırır.
Saha çalışmalarında görülen diğer bir durum, fotoğraf çekilerek aksiyonun kapatılmasıdır. Fotoğraf görsel değişikliği gösterebilir; ancak fren performansı, elektriksel süreklilik, basınç dayanımı veya yük altında çalışma gibi teknik sonuçları tek başına doğrulayamaz.
Bu nedenle kapanış kanıtı, rapordaki tespitin türüne uygun seçilmelidir. Mekanik parça değişimi için servis kaydı ve fonksiyon testi; elektriksel tespit için ölçüm sonucu; yapısal onarım için teknik uygulama ve gerektiğinde mühendislik doğrulaması gerekebilir.
Ekipman Gruplarına Göre Uygunsuzluk Örnekleri
| Ekipman grubu | Örnek tespitler | Olası düzeltici faaliyet | Doğrulama yöntemi |
|---|---|---|---|
| Kaldırma ve iletme ekipmanları | Kanca emniyet mandalı eksikliği, zincir aşınması, fren sorunu, limit şalteri çalışmaması | Uygun parça değişimi, ayar, mekanik veya elektriksel onarım | Görsel inceleme, fonksiyon testi ve gerektiğinde yük altında doğrulama |
| Basınçlı kaplar ve kazanlar | Emniyet donanımı sorunu, manometre uygunsuzluğu, korozyon, bağlantı veya kaçak tespiti | Donanım değişimi, sızdırmazlık işlemi, teknik onarım veya ileri inceleme | Görsel inceleme, basınç veya sızdırmazlık testi, ölçüm ve gerektiğinde tahribatsız muayene |
| Elektrik tesisatları | Koruma iletkeni sorunu, uygunsuz pano bağlantısı, eksik proje veya ölçüm değerinde uygunsuzluk | Elektriksel bağlantı düzeltmesi, tesisat yenileme, projelendirme veya koruma sisteminin düzenlenmesi | Elektriksel ölçüm, görsel kontrol ve proje uygunluğu değerlendirmesi |
| Üretim tezgâhları | Koruyucu eksikliği, acil durdurma sorunu, hareketli bölgeye erişim veya kumanda uygunsuzluğu | Koruyucu imalatı, sensör veya switch düzenlemesi, kumanda ve güvenlik devresi onarımı | Fonksiyon testi, erişim kontrolü ve güvenlik sistemlerinin çalışma doğrulaması |
| Endüstriyel raflar | Dikme deformasyonu, ankraj eksikliği, travers hasarı veya kapasite levhası eksikliği | Hasarlı parçanın uygun yöntemle değiştirilmesi, ankraj düzenlemesi veya teknik analiz | Görsel ve ölçüsel inceleme, bağlantı kontrolü ve gerektiğinde statik değerlendirme |
| Yangın ve havalandırma tesisatları | Çalışmayan pompa veya fan, proje uyumsuzluğu, vana konumu, algılama veya debi sorunu | Bakım, ayar, ekipman değişimi, proje revizyonu veya tesisat düzenlemesi | Fonksiyon testi, ölçüm ve proje uygunluğu değerlendirmesi |
Ekipman gruplarına göre kontrol kapsamını periyodik kontrol hizmetleri sayfasından inceleyebilirsiniz.
Uygunsuzluk Kapanış Kaydında Neler Olmalı?
Uygunsuzluk kapatma formu, raporun yerine geçen yeni bir periyodik kontrol raporu değildir. Amacı; raporda tespit edilen durumla yapılan işlemin ilişkilendirilmesi ve işletme içi takibin izlenebilir hale getirilmesidir.
| Kayıt alanı | Yazılması gereken bilgi |
|---|---|
| Ekipman kimliği | Ekipman adı, işletme kodu, marka-model, seri numarası ve bulunduğu bölüm |
| Rapor bağlantısı | Periyodik kontrol rapor numarası, rapor tarihi ve uygunsuzluk madde numarası |
| Tespit | Rapordaki uygunsuzluğun anlamı değiştirilmeden açık biçimde yazılması |
| Geçici önlem | Kullanım dışı bırakma, enerji izolasyonu, erişim kısıtlaması veya diğer geçici tedbirler |
| Düzeltici faaliyet | Yapılan bakım, onarım, parça değişimi, ayar, güçlendirme veya proje çalışması |
| Uygulayan taraf | İşlemi gerçekleştiren çalışan, teknik servis veya yüklenici firma bilgisi |
| Kapanış kanıtı | Servis formu, parça bilgisi, fotoğraf, ölçüm sonucu, test tutanağı veya teknik rapor |
| Doğrulama | Doğrulayan kişi, tarih, yöntem ve ekipmanın güncel kullanım durumu |
İzlenebilir dosyalama:
Periyodik kontrol raporu, bakım-onarım belgesi ve uygunsuzluk
kapanış kaydını aynı ekipman kodu altında saklayın. Bir sonraki
kontrolde önceki tespitlerin ve yapılan işlemlerin kolayca
karşılaştırılmasını sağlayın.
Bakım Yapılması Uygunsuzluğu Otomatik Olarak Kapatır mı?
Hayır. Bakım veya onarım yapılmış olması, rapordaki teknik uygunsuzluğun otomatik olarak giderildiğini göstermez. Gerçekleştirilen işlem, rapordaki tespitle doğrudan ilişkilendirilmeli ve sonucun teknik olarak doğrulanması gerekir.
Örneğin bir forklift için düzenlenen servis formunda “genel bakım yapıldı” ifadesi bulunması, raporda belirtilen fren performansı veya zincir aşınması tespitinin giderildiğini tek başına kanıtlamaz. Servis kaydında ilgili bileşen ve uygulanan işlem açıkça belirtilmelidir.
Bakım ve periyodik kontrol arasındaki teknik farkları periyodik kontrol ile bakım arasındaki fark içeriğinden inceleyebilirsiniz.
Belge yönetimi:
Orijinal periyodik kontrol raporu üzerinde silme, ekleme veya
sonuç değiştirme yapılmamalıdır. Rapor, kontrol tarihindeki
teknik durumu gösteren tarihsel kayıt olarak korunmalı; sonraki
işlemler ayrı bakım ve kapanış belgeleriyle takip edilmelidir.
Uygunsuzluk Giderildikten Sonra Tekrar Kontrol Gerekir mi?
Her parça değişimi sonrasında otomatik olarak aynı kapsamda yeni bir periyodik kontrol gerekeceği söylenemez. Karar; rapordaki kusurun niteliğine, ekipmanın kullanım durumuna, yapılan müdahalenin güvenliği etkileyip etkilemediğine ve yetkili kişinin teknik değerlendirmesine göre verilmelidir.
Özellikle ağır kusur, önemli bakım-onarım, taşıyıcı veya güvenlik bileşeninde değişiklik, tesisat revizyonu ya da ekipmanın güvenli kullanımını etkileyen müdahalelerde tekrar kontrol ihtiyacı değerlendirilmelidir.
- Raporda tekrar kontrol veya doğrulama önerilmişse
- Ağır kusur nedeniyle ekipman kullanıma kapatılmışsa
- Taşıyıcı, fren, güvenlik veya basınç bileşeni değiştirilmişse
- Kaynak, güçlendirme veya yapısal onarım uygulanmışsa
- Elektrik güvenlik devresinde önemli değişiklik yapılmışsa
- Tesisat projesini etkileyen revizyon gerçekleştirilmişse
- Yapılan işlemin doğruluğu yalnızca fonksiyon testiyle anlaşılamıyorsa
Yanlış uygulama:
Ekipmanın kullanıma açılması için gerekli teknik doğrulama
yapılmadan yalnızca servis fişine dayanılması, bakım işlemiyle
güvenli kullanım değerlendirmesinin birbirine karıştırılmasına
neden olabilir.
Uygunsuzluk Takibinde Sorumluluklar Nasıl Dağıtılmalı?
| Sorumlu taraf | Temel görev |
|---|---|
| İşveren veya işveren vekili | Ekipmanın güvenli kullanımını sağlamak, gerekli kaynakları ayırmak ve ağır kusurlu ekipmanın kullanımını önlemek |
| İş sağlığı ve güvenliği birimi | Uygunsuzlukların risk değerlendirmesi ve saha güvenliğiyle ilişkisini takip etmek |
| Bakım veya teknik birim | Düzeltici faaliyeti teknik şartlara uygun planlamak, uygulamak ve kayıt altına almak |
| Üretim veya depo sorumlusu | Kullanım kısıtlamasına uymak, ekipmanın izinsiz devreye alınmasını önlemek ve erişim sağlamak |
| Yetkili servis veya yüklenici | Yapılan işlemi, kullanılan parçayı ve test sonucunu açık biçimde belgelemek |
| Periyodik kontrol yetkili kişisi | Kontrol tarihindeki tespitleri ve teknik kanaati raporlamak; gerekli durumda yeniden değerlendirme yapmak |
Uygunsuzluk Kapatmada Yapılmaması Gerekenler
- Rapordaki ağır kusura rağmen ekipmanı çalıştırmaya devam etmek
- Uygunsuzluğu rapordan silerek veya PDF’yi değiştirerek kapatmak
- “Genel bakım yapıldı” ifadesini bütün tespitler için yeterli saymak
- Fotoğrafı teknik ölçüm veya fonksiyon testi yerine kullanmak
- Değiştirilen parçanın hangi ekipmana takıldığını kaydetmemek
- Kapanış tarihini ve sorumlu kişiyi belirtmemek
- Hafif kusuru sonraki kontrol tarihine kadar hiç takip etmemek
- Yetkisiz müdahaleyle güvenlik sistemlerini devre dışı bırakmak
- Önemli onarım sonrasında tekrar kontrol ihtiyacını değerlendirmemek
- Eski rapor ve bakım kayıtlarını farklı dosyalarda kaybetmek
İlgili Periyodik Kontrol Rehberleri
Periyodik Kontrol Uygunsuzlukları Hakkında Sık Sorulan Sorular
Ağır kusurlu ekipman kullanılabilir mi?
Hayır. Bakanlıkça yayımlanan kriterler kapsamında ağır
kusur tespit edilen ekipman, kusur giderilmeden
çalıştırılamaz. İşletme ekipmanın kullanımını kontrol
altına almalı ve düzeltici faaliyet sürecini başlatmalıdır.
Hafif kusur ne zamana kadar giderilmelidir?
Bakanlık kriterleri kapsamında hafif kusur olarak
sınıflandırılan tespitler, bir sonraki periyodik kontrol
başlangıç tarihine kadar giderilmelidir. Düzeltilmemiş
hafif kusurlar sonraki kontrolde ağır kusur olarak
değerlendirilir.
Her raporda hafif ve ağır kusur ayrımı bulunur mu?
Hayır. Bakanlıkça ilgili ekipman için yayımlanan rapor ve
kriter dokümanlarında bu sınıflandırma yapılmamışsa hafif
ve ağır kusur uygulaması kullanılmaz. Rapordaki sonuç ve
teknik kanaat esas alınır.
Bakım yapılması uygunsuzluğu otomatik olarak kapatır mı?
Hayır. Yapılan bakım veya onarım, rapordaki tespitle
ilişkilendirilmeli ve işlemin uygunsuzluğu giderdiği uygun
bir teknik yöntemle doğrulanmalıdır.
Uygunsuzluk giderilince rapor değiştirilir mi?
Orijinal periyodik kontrol raporu, kontrol tarihindeki
teknik durumu gösteren kayıt olarak korunmalıdır. Yapılan
bakım, onarım ve doğrulama işlemleri ayrı belgelerle
kayıt altına alınmalıdır.
Uygunsuzluk giderildikten sonra tekrar kontrol gerekir mi?
Tekrar kontrol ihtiyacı kusurun niteliğine, rapordaki
kanaate ve yapılan müdahalenin ekipman güvenliğini
etkileyip etkilemediğine göre belirlenir. Ağır kusur ve
önemli güvenlik müdahalelerinde yeniden değerlendirme
gerekebilir.
Fotoğraf uygunsuzluk kapanışı için yeterli midir?
Fotoğraf görsel bir değişikliği gösterebilir; ancak
fren, basınç, elektriksel değer veya yük altında çalışma
gibi teknik sonuçları tek başına doğrulamayabilir.
Kapanış kanıtı tespitin türüne uygun seçilmelidir.